Gledišta
inostranim partnerima, standardizaciju kvaliteta i, pre svega, bolju organizaciju istupanja na međunarodnom planu. Koncentrisanje na izvesne grupacije ne znači da bi se ostale delatnosti mogle razvijati isključivo po nacionalnim kriterijumima. Imajući u vidu da bi pomenute delatnosti bile orijentisane velikim delom na izvoz, te već zbog konkurentnosti koju takva orijentacija nameće ne bi bile ozbiljnije ugrožene uvozom, ostale delatnosti se i u granicama nacionalne privrede mogu održati samo uz stalan porast proizvodnosti rada i održanje konkurentske moći pred sve intenzivnijim pritiskom inostranih proizvođača. S druge strane, treba imati u vidu da širenje sektora za izvoz nužno znači širenje niza delatnosti čiji se proizvodi u tim sektorima pojavljuju kao input (reprodukcioni materijal ili oprema), tako da od njihovog napredovanja zavisl i uspeh sektora koji preuzimaju osnovni teret u izvozu. Najzad, stara je istina da se u međunarodnoj razmeni ne kvantificira samo proizvodnost rada u okviru izvoznih delatnosti, već proizvodnost rada privrede kao celine, odnosno opšti stepen njenog razvoja. U tom smislu: „Pitanje efikasnosti spoljne trgovine ne može se odvojiti od efikasnosti jedne privrede kao cehne. Prema tome, i kriterijumi efikasnosti spoljne trgovine predstavIjaju integralni deo kriterijuma efikasnosti čitave ekonomije.”B). 2. Intenzivnije povezivanje nacionalne privrede s realnim međunarodnim privrednim tokovima znači i slobođnije funkcionisanje monetamih tokova. Značaj ovog momenta, međutim, znatno je širi od prostog usklađivanja. Naime, iako konvertibilnost dinara, kako i dosadašnje iskustvo pokazuje, nije neophodan uslov za funkcionisanje naše privrede u nacionalnim okvirima, od ostvarenja konvertibilnosti dinara i efikasnog deviznog i monetarnog sistema u velikoj meri zavisi i njen unutrašnji razvoj i njen međunarodni ekonomski, čak i politički položaj. Specifičan geografski položaj Jugoslavije, s jedne strane, i njena orijentacija u međunarodnoj zajednici, s druge zahvaljujući kojoj ona održava intenzivne veze sa svim osnovnim grupacijama u savremenim uslovima (kapitahstičke i socijalističke zemlje i zemlje u razvoju), pružaju joj mogućnost da postane posrednik preko koga ide jedan deo ekonomskih transakcija između tih grupacija. Bez konvertibilne valute, međutim, takva mogućnost se ne može iskoristiti: „Bez uspješnog funkcioniranja našeg monetarnog sistema, a posebno bez povoljnih uvjeta za međunarodna plaćanja i financiranj a, sva naša nastojanja da valoriziramo naš specifičan političko-ekonomski i geografski položaj na polju zajedničkih ulaganja, zajedničke
8 ) ž. Mrkušić, nav. delo, str. 36—37. Slično i P. Mihailović, nav. delo, str. 16: ~U proizvodnii artikala koje jedna zemlja izvozi, indirektno učestvuje ceiokupna privreda, pa se putem plasmana tih proizvoda na inostranom tržištu valorizira privredni razvoj u celini, a ne iscepkani i izolovani njeni pojedinačni delovi."
1160
DR ALEKSANDAR VACIC