Pravo i privreda
Zakon je za svakog nosioca platnog prometa određio delokrug obavljanja poslova platnog prometa (članovi 8,9, 10 i 11), ali, mada Zakon to izričito ne ureduje organizadji da je Služba za platni promet osnovni nosilac platnog prometa. Zakon o bankama i drugim fmansijskim organizacijama ("Sl.list SRJ", br. 32/93) kao kasnije doneti savezni zakon, bliže uređuje poslove platnog prometa koje obavljaju banke i druge finansijske organizacije (poštanska štedionica, štedionice, štedno kreditne organizacije, štedno-kreditne službe). Služba za platni promet kao osnovni nosilac platnog prometa i poslovi platnog prometa ostalih nosilaca platnog prometa Služba za platni promet obavlja sledeće osnovne poslove platnog prometa: prima i izvršava naloge za plaćanje između učesnika u plaćanjima; vodi račune nosilaca platnog prometa (Narođne banke Jugoslavije, banaka i drugih fmansijskih organizadja, preduzeća PTT saobraćaja), račune pravnih lica, radnji bez svojstva pravnih lica koja su dužna da vode poslovne knjige fizičkih lica na osnovu ugovora, izvršava 1 evidentira plaćanje preko tih računa; organizuje obračunska mesta i obavlja dnevni odnosno povremeni obračun; prati likvidnost nosilaca i učesnika u platnom prometu, uključuje sredstva sa računa u depozit banaka; obavlja blagajničko-trezorske poslove; obračunava i usaglašava platni promet između nosilaca platnog prometa; prima i izvršava čekove po tekućim računima građana na osnovu uplate pazara; obezbeđuje dnevne podatke za potrebe Tržišta novca; obaveštava učesnike o izvrSenim plaćanjima dostavljanjem izveštaja o promenama i stanju sredstava na računima učesnika u platnom prometu, sprovodi mesečne obračune međusobnih obaveza i potraživanja učesnika u platnom prometu putem obavezne multilateralne kompenzacije za sva pravna lica. Služba obavljajući poslove društvenog računovodstva vodi i evidenciju naplate i rasporedivanja javnih prihoda po izvorima naplate i korisnicima istih, obezbeđujući podatke za fiskalnu politiku zemlje. Služba navedene poslove obavlja kao neutralna i jedinstvena institucija platnog prometa, preko svojih 186 organizacionih jedinica (54 filijale, 56 ekspozitura i 76 poslovnica), povezanih u jeđinstvenu računarsko-komunikacionu mrežu putem koje se vrši plaćanje i plata sa računa preko automatske obrade i prenosa sredstava islog dana, kako bi učesnici u platnom prometu na brz nafin raspolagali svoj, n sredstvima. Da bi se navedcni posl )vi piatnog prometa jedinstveno obavljali, pored odredaba Zakona, na osnovu oviašćenja iz Zakona, đoneti su i podzakonski propisi, od kojih navodimo najvažnije:: 1. PRAVTLNIK O NAČINU IZVRŠENJA PLATNOG PROMETA ("Sl.list SRJ", br. 25/93, 5/94 i 30/94). 2. UPUTS TVO O JEDINSTVENOM PLANU RAČUNA ZA OBAVLJANJE PLATNOG PROMETA ROD SLUŽBE ZA PLATNI PROMET (Sl.list SRJ", br. 24/93 i 22/94). 3. UPUTSTVO O USLOVIMA I NAČINU OTVARANJA - UKLDANJA RAČUNA UČESNICIMA U PLATNOM PROMETU KOD SLUŽBE ZA PLATNI PROMET ("SL.list SRJ", br. 24/93). 4. UPUTSTVO O OBLIKU, SADRŽINI I UPOTREBI INSTRUMENATA PLATNOG PROMETA ZA PLAĆANJE U ZEMUI ("Sl.list SRJ", br. 24/93). 5. ODLUKA O USLOVIMA I NAČINU PLAĆANJA GOTOVIM NOVCEMŽ ("Sl.list SRJ", br. 14/94, 24/94 i 30/94). Narodna banka Jugoslavije propisuje kriterijume pod kojima nosiod platnog prometa stiču pravo da učestvuju u obavljanju platnog prometa, vodi račune na kojima evidentira
220
Mr Momčilo Gvozdenović, dir, direkcije za pravne pos. Službe za platni promet i fman. nadzor