Pravo i privreda
Mr Milivoje Vujačić, Komercijalna banka, D.D., Beograd
NOVI PRAVNI OKVIRI STARE DEVIZNE ŠTEDNJE
1. Ukratko o konstituisanju takozvane stare devizne štednje i servisiranju obaveza po tom osnovu 1 U periodu od 1978. do 15.oktobra 1988. godine, poslovne banke su devize sa deviznih računa građana deponovale kod Narodne banke Jugoslavije. Taj prenos je vršen u skladu sa Zakonom o deviznom poslovanju i kreditnim odnosima sa inostranstvom, odgovarajućim Odlukama SIV-a i Saveta guvernera Narođne banke Jugoslavije. Osnovni cilj takvog prenosa deviza je bio - da se kursni rizik u celini prenese na Narodnu banku Jugoslavije. Ova operacija je izvršena tako što su poslovne banke zaključile sa Narodnom bankom Jugoslavije Ugovore o deponovanju deviza (koji su i danas na snazi). Suština prenosa deviza u depozit kod Narodne banke Jugoslavije je bila da se takvim prenosom kursni rizik u celini prenese na Narodnu banku Jugoslavije. Iz ove suštine proizilazi druga funkcija prenosa - da banke dobiju od Narodne banke Jugoslavije - putem beskamatnog kredita nadoknadu kreditnog potencijala - sposobnog za plasiranje do visine iznosa koji bi one mogle obezbedili za plasiranje i kada ne bi vršile deponovanje deviza. Iz ovoga proizilazi da su kod banaka sve obračunate negativne kursne razlike po deviznim računima građana - na deo deponovanih deviza kod Narodne banke Jugoslavije - jednake obračunatim pozitivnim kursnim razlikama na potraživanja banaka od Narodne banke Jugoslavije za deponovanje deviza kod nje. Tako je obaveza banaka bila da pokrivaju kursne razlike po deviznim računima gradana samo na deo tih sredstava koji nije deponovan kod NBJ. Plasmanom primljenih sredstava beskamatnog kredita banke su imale mogućnost da obezbede prihode od kamata za pokriće troškova za pasivne kamate i druge troškove po deviznoj štednji građana. Mogućnost plasmana sredstava iz beskamatnog kredita odnosno ostvarivanja prihoda po tom osnovu vremenom je bila sve manja, upravo zbog daleko bržeg rasta kursa u odnosu na kamate. Zbog toga je, praktično NBJ sve do kraja 1988. godine, iz svojih prihoda ili na teret primarne emisije izmirivala obaveze prema bankama po osnovu smanjenja devizne štednje.
1 Za korišćenje sredstava iz budžeta republika i saveznog, potrebno je za ove namene predvideti i prihodnu i rashodnu stavku.